Gastlandschaften Rheinland-Pfalz
  • Bauhaus in Rijnland-Palts: wijngoed Kreutzenberger (1929/30), architect: Otto Prott; foto: ©Tillmann Franzen, tillmannfranzen.com
    Bauhaus in Rijnland-Palts: wijngoed Kreutzenberger (1929/30), architect: Otto Prott; foto: ©Tillmann Franzen, tillmannfranzen.com
  • Woonwijk Ebertsiedlung Ludwigshafen (1927–29), architect: Hermann Trum, Wilhelm Scholler, Markus Sternlieb; foto: © Tillmann Franzen, tillmannfranzen.com
    Woonwijk Ebertsiedlung Ludwigshafen (1927–29), architect: Hermann Trum, Wilhelm Scholler, Markus Sternlieb; foto: © Tillmann Franzen, tillmannfranzen.com
  • Woonwijk Ebertsiedlung Ludwigshafen (1927–29), architect: Hermann Trum, Wilhelm Scholler, Markus Sternlieb; foto: © Tillmann Franzen, tillmannfranzen.com
    Woonwijk Ebertsiedlung Ludwigshafen (1927–29), architect: Hermann Trum, Wilhelm Scholler, Markus Sternlieb; foto: © Tillmann Franzen, tillmannfranzen.com
  • Lutherkerk Mainz, Rheinhessen © Hans Ulrich Hoffmann-Schäfer / Ev. Luthergemeine Mainz
    Lutherkerk Mainz, Rheinhessen © Hans Ulrich Hoffmann-Schäfer / Ev. Luthergemeine Mainz
  • Schip Lutherkerk Mainz, Rheinhessen © Hans Ulrich Hoffmann-Schäfer / Ev. Luthergemeine Mainz
    Schip Lutherkerk Mainz, Rheinhessen © Hans Ulrich Hoffmann-Schäfer / Ev. Luthergemeine Mainz
  • Gutenberg-museum Mainz im Haus zum Römischen Kaiser, Rheinhessen © Martina Pipprich
    Gutenberg-museum Mainz im Haus zum Römischen Kaiser, Rheinhessen © Martina Pipprich
  • Historische drukpers in het Gutenberg-museum Mainz, Rheinhessen
    Historische drukpers in het Gutenberg-museum Mainz, Rheinhessen
  • Gutenbergbijbel in het Gutenberg-museum Mainz, Rheinhessen
    Gutenbergbijbel in het Gutenberg-museum Mainz, Rheinhessen

Bauhaus-jubileum 2019: Grand Tour door het modernisme

100 jaar Bauhaus

Ter gelegenheid van het jubileumprogramma '100 jaar Bauhaus' en onder het motto 'Die Welt neu denken' – een toespeling op de vele nieuwe ideeën van het Bauhaus – nodigt het Bauhaus Verbund 2019 u uit om de historische getuigenissen van het Bauhaus en zijn betekenis voor de huidige tijd en voor de toekomst opnieuw te ontdekken. Het Bauhaus Verbund werkt samen met Duitse regionale en nationale partners, evenals internationale partners. De Grand Tour door het modernisme is een project dat langs 100 gebouwen, woonwijken, iconen en strijdobjecten, sleutelbouwwerken en ontdekkingen in heel Duitsland gaat die op de een of andere manier verbonden zijn met het Bauhaus-idee.

Volg de sporen van het Bauhaus in Rijnland-Palts: hier brengt deze reis u naar het wijngoed Kreutzenberger in Kindenheim in de Palts, naar de wijk Westendsiedlung in Ludwigshafen en naar de Lutherkerk in Mainz. In het Gutenberg-museum in Mainz is ter gelegenheid van het jubileum een speciale tentoonstelling rond het thema typografie te zien.

Bauhaus-evenementen in Rijnland-Palts

Ontdek de Bauhaus-stijl in Rijnland-Palts bij talrijke evenementen in dit jubileumjaar. Grote thema-tentoonstellingen in het Gutenberg-museum in Mainz en in het Landesmuseum Mainz (museum van de deelstaat Mainz), lezingen en rondleidingen ontsluiten voor u het Bauhaus-gedachtegoed en de invloed ervan in de huidige tijd.

Wijngoed Kreutzenberger in Kindenheim (Palts)

Wijnbouwer Emil Kreutzenberger was fan van het modernisme en de nieuwe zakelijkheid. Toen hij in 1929 van plan was om een herenhuis voor de wijnbouwersfamilie te gaan bouwen, koos hij voor architect Otto Prott. Deze architect was weliswaar nooit student of docent aan het Bauhaus geweest, maar hij stond absoluut open voor de avant-gardistische Bauhaus-ideeën.

Emil Kreutzenberger sloeg een nieuwe en in de Palts ongebruikelijke weg in: het werd een gebouw met plat dak en zonder tierlantijnen. Het familiewijngoed is deze lijn altijd trouw gebleven, tot op de dag van vandaag. Ze hebben zelfs een etikettenlijn aan de architect gewijd, waarop een perspectieftekening van Prott te zien is.

Het glazen wijngoed

In het jaar 2004 werd wijngoed Kreutzenberger uitgebreid met een nieuwbouw. Daarbij is architect professor Heribert Hamann erin geslaagd de vormentaal van het klassieke modernisme op te pakken. Zo ontstond het 'Gläserne Weingut', een wijngoed van glas, waar bezoekers de wijnproductie kunnen beleven, van de druif tot in de fles. Een doorgang in de kelder verbindt alle delen van het gebouw met elkaar.

Bijzonder indrukwekkend is het pershuis van twee verdiepingen met galerij. Het dakterras biedt een fantastisch uitzicht over het Rijnlandschap. Tijdens wijnproeverijen en seminars in de nieuwe vinotheek kunnen wijnliefhebbers zich persoonlijk overtuigen van de kwaliteit van de Kreutzberger wijnen uit de beste wijngaarden van Kindenheim, Bockenheim en Wachenheim.

Het wijngoed heeft de '1e Duitse architectuurprijs wijn 2007' gekregen, waarbij het 47 medekandidaten uit alle Duitse wijngebieden achter zich liet. In 2013 kreeg het als enige wijngoed in de Palts de kwalificatie 'Highlight van de moderne wijncultuur in Duitsland' van het Duitse Wijninstituut.

Woonwijk Westendsiedlung in Ludwigshafen (Palts)

De architectuurideeën, vormgevingsprincipes en ideeën van het Bauhaus waren het voorbeeld voor het concept van de Westendsiedlung in Ludwigshafen. De wijk werd in de jaren 1929 en 1930 rond de toenmalige Messplatz aan de westelijke rand van de binnenstad gebouwd door de in 1920 opgerichte woningbouwvereniging 'Gemeinnützigen Aktiengesellschaft für Wohnungsbau' (GAG).

De politiek en sociaal geëngageerde architect Markus Sternlieb was technisch directeur bij de GAG. Onder zijn leiding ontstonden naast de Westendsiedlung in 1927 tot 1930 ook de Friedrich-Ebert-Siedlung (toenmalige Hindenburgsiedlung) en in 1931 de Christian-Weiß-Siedlung in stadsdeel Zuid.

De oorsprong van de inbouwkeuken

Het was Sternliebs doel om goede betaalbare woonruimte te creëren. Door de vaak slechte levensomstandigheden van de arbeidersgezinnen met lage inkomens was het bieden van betaalbare woonruimte een belangrijk punt op de sociaalpolitieke agenda in de Weimarrepubliek.

Daarom concentreerde Sternlieb zich op het optimale woningontwerp. De woningen waren maximaal 50 vierkante meter. Ze hadden allemaal een eigen badkamertje en wc, wat toen zeker niet vanzelfsprekend was. De woningen boden plaats aan een gezin van vier personen, met aparte slaapkamers voor ouders en kinderen en een woonkamer. Een groot deel van de woning was bestemd voor het inbouwen van de zogeheten 'Frankfurter keuken', in 1926 ontworpen door de vrouwelijke architect Margarete Schütte-Linotzky. Dit was de oervorm van de moderne inbouwkeuken.

Hoofdpostkantoor in Pirmasens (Palts)

Het in 1928 gebouwde hoofdpostkantoor in Pirmasens was in die tijd een van de modernste postgebouwen. Het postkantoor beschikte over een automatische pakketservice die in deze schoenenstad goede diensten deed, want van hieruit gingen miljoenen pakjes de wereld over. Een eigen rangeerlocomotief, de 'schoenenkoerier', vervoerde de met pakketten beladen wagons direct naar de treinen die op het nabij gelegen station stonden.

Architect Heinrich Müller (1892-1968) uit de Palts zou van zichzelf misschien niet zeggen dat hij duidelijk beïnvloed is door het Bauhaus. Hij studeerde bij Theodor Fischer en German Bestelmeyer aan de Technische Hochschule München.

In 1923 en 1924 werkte hij voor het porsterijenbestuur in München. Later werd hij postbouwmeester in Speyer. Als leider van de hoogbouwafdeling was hij verantwoordelijk voor alle nieuwbouw en verbouwingen in Palts. Hij bevond zich in de comfortabele positie dat hij zichzelf toestemming voor de bouw van zijn projecten kon verlenen. In 1936 werd Heinrich Müller benoemd aan de architectuurfaculteit van de Technische Hochschule in Karlsruhe, voor bouwkunde en ontwerp.

Het 'Nieuwe bouwen'

Heinrich Müller behoort geheel ten onrechte tot de minder bekende architecten van Duitsland. In de Palts bouwde hij meerdere postgebouwen. Qua persoonlijkheid was hij een man van weinig woorden. Over zijn loopbaan als architect, zijn motivatie en overtuigingen is weinig bekend. Het postgebouw in Pirmasens laat duidelijk zien dat de tijdgeest van de architectuur niet aan hem voorbij ging. In Pirmasens paste hij consequent het 'Nieuwe bouwen' toe. De functionaliteit van het gebouw kreeg de hoogste prioriteit, geheel volgens de Bauhausgedachte. En niet te vergeten het altijd geldende principe van de post om 'uiterste spaarzaamheid' te betrachten.

Van 1928 tot 1932 werkte Müller aan de bouw van drie grote stadspostkantoren. Pirmasens was het eerste, daarna volgden de postkantoren in Neustadt an der Weinstraße en Kaiserslautern. Alle drie zijn ze hoogbouw, waarbij Müller afscheid nam van het door hem zo graag toegepaste zadeldak en hij de overstap naar het platte dak maakte.

In het voormalige postgebouw in Pirmasens zal op 1 april 2019 een van de modernste jeugdherbergen van Duitsland gerealiseerd zijn.

Lutherkerk in Mainz (Rheinhessen)

Otto Bartning staat bekend als de belangrijkste kerkbouwmeester van protestantse kerken en als grondlegger van de moderne evangelische kerkenbouw. Hij bouwde 150 kerken binnen en buiten Duitsland. Samen met Bauhaus-oprichter Walter Gropius was hij een van de leidende denkers die in 1918 het Bauhaus-Idee ontwikkelden.

Na de verhuizing van het Bauhaus van Weimar naar Dessau was Bartning van 1926 tot 1930 directeur van de pas opgerichte bouwhogeschool in Weimar. Na de overwinning van de NSDAP in Thüringen moest hij deze functie opgeven en ging hij naar Berlijn.

Bauhaus-idee in 'noodkerken'

Na de Tweede Wereldoorlog ontwierp Otto Bartning een serieprogramma voor de bouw van zogeheten noodkerken. Met ondersteuning uit het buitenland bouwde hij tijdens het eerste programma 43 kerken in heel Duitsland.

Een van deze kerken is de Lutherkerk in Mainz, aan de Zitadellenweg 1. Het is de eerste kerk die na de Tweede Wereldoorlog in Mainz gebouwd is.

Het was serieproductie, maar Bartning slaagde er toch in om ondanks de eenvoudige uitvoering een indrukwekkend kerkgebouw neer te zetten. Er is gebruik gemaakt van veel licht en warme houttinten om een gevoel van geborgenheid te geven. Toentertijd was de Lutherkerk een begrip als toevluchtsoord voor mensen in nood, en dat is nu nog steeds zo.

Gutenberg-museum in Mainz (Rheinhessen)

Het Gutenberg-museum in Mainz, wereldmuseum van de drukkunst, richt ter gelegenheid van '100 jaar Bauhaus' de spotlights op de Bauhaus-typografie, die een revolutionaire verandering teweeggebracht heeft in grafisch en communicatieontwerp, wat tot in onze tijd wereldwijd doorwerkt.

Bauhaus-Meister László Moholy-Nagy en Bauhausmensen zoals Herbert Bayer, Josef Albers en Joost Schmidt hebben met de 'nieuwe' of 'elementaire typografie' een revolutie ontketend in grafisch en communicatiedesign, een invloed die ook tegenwoordig nog duidelijk wereldwijd merkbaar is. En dat gaat dan van reclame en poster- en boekontwerp tot corporate design oftewel huisstijlontwerp van internationale merken. Zij hebben absoluut hun stempel gedrukt op de internationale stijl van het modernisme. Vooral de schreefloze lettertypes werden ook in de Verenigde Staten iets wat absoluut deel uitmaakte van het modernisme en ze hadden een stijlbepalende invloed op latere generaties.

Bauhausjubileum in het Gutenberg-museum

Het Gutenberg-museum in Mainz besteedt aandacht aan het werk van het Bauhaus op het gebied van de drukkunst, grafische en posterkunst door middel van een uitgebreide speciale typografie-tentoonstelling met begeleidende publicatie in de herfst van 2019.

Er is al een voorbode van het jubileum te zien: het op de binnenplaats opgestelde Bauhaus-paviljoen. De door de firma Ettweil in Villingen-Schwenningen gebouwde langgerekte 'candybar' met halfronde zijwanden lijkt met zijn geometrische vormen een beetje op de Regina-kiosk van de jonge Bauhaus-meister Herbert Bayer. De reclametypografie die hij voor het Bauhaus ontwikkelde in de Dessau-periode maakte een bijzonder uitgesproken indruk, waardoor de populariteit van deze hogeschool voor vormgeving aanzienlijk toenam.

Het Bauhaus-paviljoen dient als ruimte voor bijeenkomsten en voor experimentele typografische vormgevingsprojecten bij het Bauhaus-idee, die het museum uitwerkt in samenwerking met de Hochschule Mainz. Het 3,5 meter brede en negen meter lange houten gebouwtje met grote glazen pui is verder ook geschikt voor filmvoorstellingen, seminars, workshops en lezingen en zal ook na het jubileumjaar in gebruik blijven.

Watch the following video clip from germany tourism and discover the many facets of bauhaus movement:



Ontdek meer video's uit Rijnland-Palts op ons YouTube-kanaal!